Zgodnie z art. 173 Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że serwis Gminy Raków korzysta z plików "cookies". Użytkownik serwisu może zmienić w swojej przeglądarce internetowej ustawienia "cookies" tak, aby pliki te nie były używane. Brak zmiany ustawień przeglądarki będzie świadomym aktem woli i akcetpacji plików "cookies" pochodzących z niniejszego serwisu. Akceptuję warunki
 
A+ A A-

Rozwój osadnictwa, układy przestrzenne


Gmina Raków położona jest w obszarze o zróżnicowanym ukształtowaniu terenu. Przez środek gminy z północnego-zachodu na południowy-wschód przebiega dolina rzeki Czarna Staszowska. Lasy zajmują ponad połowę obszaru gminy.

W Średniowieczu w piaszczystych okolicach Rakowa były tylko puszcze. Był to obszar praktycznie niezamieszkały. Tereny te stopniowo były zaludniane dopiero od czasów reformacji (w drugiej połowie XVI stulecia). Miasto Raków założył w 1567 roku kasztelan żarnowski Jan Sienieński, ogłaszając w nim tolerancję religijną (dokument lokacyjny z dnia 27 marca). W prawach miejskich wzorowano się tu na Krakowie, wytyczono obszerny rynek, na którego licu został wzniesiony drewniany ratusz. Nazwa miejscowości pochodzi od herbu małżonki Jana Sienieńskiego – arianki, jest nim czerwony rak na białym polu. Miasto powstało na uboczu znaczniejszych dróg i szlaków handlowych (wiodły tędy drogi do Łagowa przez Szydłów, do Stopnicy oraz z Kielc do Staszowa). Obok Rakowa Jan Sienieński założył również miasta Dębno i Rembów. W 1569 roku przybyła do Rakowa większa grupa osiedleńców, którzy chcieli tu utworzyć Nową Jeruzalem na wzór wczesnochrześcijańskiej wspólnoty apostolskiej. Odtąd nazwa „rakowianie” oznaczała najradykalniejsze społecznie skrzydło braci polskich – arian. W mieście „skupiało się wielu ludzi z Wielkiej i Małej Polski (…), tak szlachty, mieszczan, jako ministrów (kaznodziejów) i innych ludzi uczonych i cudzoziemców (zwłaszcza Rusinów, Włochów i Niemców) niemało”.

Rozkwit Rakowa przypada na pierwsze ćwierćwiecze XVII wieku, kiedy to został wybrany za ośrodek organizacyjny zboru ariańskiego. Miasto rozwijało się od tej pory szybko, a całej ludności było około 20 tys. (ówczesne Kielce były nieco mniej ludne). Arianie założyli tu szkołę – Akademię Rakowską (istniejącą w latach 1602-1638), która szybko zasłynęła na całą Europę, a Raków nazywano wtedy „sarmackimi Atenami”. Szkoła prawdopodobnie usytuowana była w północno-zachodniej pierzei Rynku, a plac szkolny – w pobliżu drogi do Nowego Rynku i drogi w stronę mostu. W 1607 roku syn fundatora – arianin Jakub Sienieński wydał przywilej przenoszący centrum miasta w nowe miejsce, gdyż pierwotne założenie urbanistyczne było już niewystarczające. Nowy Rynek powstał przy ówczesnej drodze w kierunku Dębna i Łagowa. Oba rynki miały należeć do jednego organizmu miejskiego. W mieście rozwijał się przemysł tkacki, papierniczy, garncarski, browarniczy, kuśnierski, nożowniczy. Wybudowano wówczas okazały ratusz i most na Czarnej. Centralnym punktem miasta był Stary Rynek. Przeważała zabudowa drewniana, liczne dworki, a w rynku domy z podcieniami. W mieście zamieszkiwali i pracowali liczni rzemieślnicy tworzący cechy, można było tu spotkać tkaczy, szewców, ślusarzy, kołodziei, kowali, stelmachów, krawców, studniarzy, młynarzy, piekarzy, zegarmistrzów, sukienników, złotników, mieczników. Raków był ośrodkiem ruchu drukarskiego i piśmienniczego. W XVIII wieku istniał tu szpital dla ubogich i apteka. Wszystko to stanowiło o świetności miasta.

W wyniku nasilającej się kontrreformacji, pod pretekstem zniszczenia krzyża przez młodzież ariańską, w 1638 roku sąd królewski zakazał dalszej działalności rakowskiego zboru, w tym także drukarni i szkoły. Zburzono obiekty zboru, szkoły, drukarni. Po wygnaniu arian z Polski miasto podupadło i opustoszało, a ślady po budynkach ariańskich zacierały się. Kolejno znikały dawne domy ariańskie. Pod koniec XVII wieku miasto liczyło zaledwie 700 mieszkańców.

Zabudowa Starego Rynku była w XVII i XVIII wieku stosunkowo zwarta. Domy miejskie miały w tyłu ogrody. Miasto otoczone było palisadą lub obronnym parkanem. Ulice wydostawały się z miasta przez bramy (były tu: Brama Szydłowska, Opatowska, Żydowska i inne).

Na początku XIX wieku dużo działek w mieście było niezabudowanych, a istniejące domy często w złym stanie technicznym. Po południowo-wschodniej stronie Starego Rynku znajdowała się bożnica, łaźnia i szpital żydowski. W 1852 roku nawiedził miasto wielki pożar, niszcząc centrum miasta oraz pochłaniając około 120 domostw. Kolejny wielki pożar nawiedził miasto w 1886 roku (spłonęły wówczas 132 domy).

W 1869 roku Raków podobnie jak wiele innych polskich miast utracił prawa miejskie. Mimo iż był już tylko osadą liczba jego mieszkańców wzrosła (w roku 1880 liczył 1970 mieszkańców – przeważnie Żydów). Od tego momentu coraz bardziej tracił na znaczeniu. W XIX i XX wieku nastąpiło ożywienie ruchu budowlanego. Dawne domy ariańskie zastępowano nowymi. W 1902 roku osada Raków posiadała kościół parafialny, synagogę, przytułek, szkołę początkową, pocztę, tartak, dwa młyny wodne, trzy garbarnie. W 1917 roku zbudowano tu stację kolejki wąskotorowej relacji Jędrzejów - Bogoria. W czasie II Wojny Światowej przechodziły tędy linie frontu poważnie niszcząc teren Rakowa i okolic. Zniszczone zostały liczne domy i kościół parafialny. W czasie II Wojny Światowej ubyło mieszkańców Rakowa – przede wszystkich Żydów, których wymordowali Niemcy (w 1960 roku było około 1600 mieszkańców). Z końcem lat czterdziestych XX wieku przystąpiono do odbudowy zniszczonych obiektów w tradycyjnych ich formach. Od lat sześćdziesiątych XX wieku zerwano z tradycyjną odbudową, wznosząc odtąd w zunifikowanych „pudełkowych” formach plomby i budynki użyteczności publicznej.

Z dniem 1 stycznia 1973 roku utworzona została Gmina Raków w powiecie staszowskim. Obecnie Raków to siedziba jednej z 19 gmin powiatu kieleckiego oraz jedna z 15 gmin wiejskich tego powiatu. W tradycji Rakowa pozostały dziś jedynie nazwy – łączka na południe od kościoła nazywa się „Drukarnia”, teren przy tartaku – „Papiernia”, a pole na zachód od kościoła – „Bursa”. Z czasów świetności Rakowa jako miasta zachował się jedynie dom ariański przy rynku Nowego Miasta (z przełomu XVI i XVII wieku) oraz mały murowany budynek przy plebani (z XVII wieku). Tzw. Luterska Górka – zapewne dawny cmentarz ariański, został po 1955 roku doszczętnie zniszczony.
 
Teren Gminy Raków przecina Monastyczny Szlak Cysterski z XII w biegnący z północy na południe, stanowiący powiązanie pomiędzy klasztorami ziemi świętokrzyskiej (Jędrzejów, Wąchock, Koprzywnica) z klasztorami sąsiednimi (Sulejów w woj. łódzkim oraz Mogiła i Szczyrzyc w woj. małopolskim). Jego długość na terenie gminy wynosi 12,1 km.
  1. BIP
  2. e-Urząd

program rewitalizacji gminy rakow

 450 lecie lokacji Rakowa 200 

projekt dziedzictwo kultura i przyroda

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego gminy Raków - online

mpzp rakow gugik

Film promujący Raków

 film promujacy Raków

500 plus 500

przewodnik po gminie rakow
green velo
 
przekierowanie na stronę Rządowego Centrum Bezpieczeństwa
 
Obrona Cywilna Kraju
obrona cywilna kraju logo
 
log wfosigw PGN

 Wysokość dofinansowania: 80% kosztów kwalifikowanych.

Unieszkodliwianie wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Raków
  wfosigw        nfosigw m
Zadanie dofinansowane ze środków WFOŚiGW w Kielcach w wysokości 35% kosztów kwalifikowanych
oraz  z NFOŚiGW w Warszawie w wysokości 50% kosztów kwalifikowanych
 
comenius
Rakowskie Aktualności Kwartalne
rakowskie aktualnosci kwartalne
Kalejdoskop kultury
rakowskie aktualnosci kwartalne

Segregujmy odpady
(zasady segregacji)
smieci m